[Krystyna]

   
https://elementy.ru/images/kartinka_dnya..._1_703.jpg
The Pyrite Sun: Discovering Its Unique Significance
Na zdjęciu widoczny jest unikatowy agregat Pirytu, znany jako Słońce Pirytowe, Dolar Pirytowy lub Dolar Górniczy ze względu na swój charakterystyczny kształt. 
Te „słońca” znajdują się w grupie złóż Węgla w hrabstwie Randolph w południowym Illinois 
Znajdują je górnicy na styku warstwy Węgla z  Łupkami 
Jest to bardzo nietypowa forma Pirytu, co sprawia, że formacje te są wysoko cenione przez kolekcjonerów.

   
Pirytowe słońca w łupkach nad pokładem węgla. Zdjęcie © James St. Johns z flickr.com
Piryt to minerał Siarczkowy
Jego kryształy występują zazwyczaj w postaci regularnych sześcianów, dwunastościanów pięciokątnych , ośmiościanów sześciościennych i  ośmiościennych . 
Często tworzą bryły stałe, drobnoziarniste agregaty i żyłki. 
W skałach osadowych mogą zastępować szczątki zwierząt – proces ten nazywa się pirytyzacją 

W złożach węgla w Illinois Agregaty Pirytu nabyły charakterystyczny zaokrąglony kształt, niespotykany nigdzie indziej. 
Średnio osiągają średnicę 5-10 cm. 
Dlaczego powstały tutaj? 
Zbiegło się kilka czynników. 
Około 300 milionów lat temu istniało tu ogromne torfowisko, które następnie zostało zalane przez podnoszący się poziom morza. 
Rozpoczęła się wówczas sedymentacja, prowadząca do powstania łupków — skał osadowych, które obecnie pokrywają pokład węgla. 
Pirytowe słońca znajdują się na styku węgla z łupkami. 
Powstały na dnie spokojnych, płytkich mórz, gdzie praktycznie nie było cyrkulacji wody, która mogłaby nasycić obszary przydenne tlenem. 
W tych warunkach bakterie redukujące siarczany żyły w osadach dennych, rozkładając materię organiczną w celu wytwarzania energii. 
Redukowały one Siarkę Siarczanową do jonów Siarczkowych, które następnie reagowały z jonami Żelaza rozpuszczonymi w wodzie, tworząc Piryt. 
Pierwotne kryształy Pirytu miały kształt oktaedryczny i pentagonalny dwunastościenny. 
Ponieważ osad jest bardziej przepuszczalny dla materii w kierunku poziomym, kryształy Pirytu rosły szybciej równolegle do foliacji Łupka niż prostopadle do niej. 
Właśnie dlatego są spłaszczone. 
Głównym czynnikiem kontrolującym wzrost Pirytowych Słońc była dyfuzja Żelaza i Siiarki. 
Jeśli Łupek otaczający dysk był jednorodny w kierunku poziomym, dysk nabierał idealnie okrągłego kształtu; jeśli nie, powstawały dyski o nieregularnych kształtach. 
W tym przypadku kryształy Pirytu rosły razem w taki sposób, że powstawał wzór rozchodzących się promieni.

   
Po lewej stronie  znajduje się słońce z pirytu o regularnym kształcie. Zdjęcie © Philip Bluemner z mindat.org 
Po prawej stronie  znajduje się słońce o nieregularnym kształcie. 
Zdjęcie © Rob Lavinsky z mindat.org.
Charakterystyczną cechą Pirytowych Słońc jest wklęsły rowek w pobliżu krawędzi dysku. 
Najwyraźniej warunki zmieniły się podczas wzrostu dysku i w pewnym momencie wzrost ustał, a procesy rozpuszczania rozpoczęły się. 
Później warunki ponownie się zmieniły i wzrost rozpoczął się ponownie. 
Co więcej, na przekroju poprzecznym dysku widoczny jest wzór w jodełkę. 
Są to cząstki skały macierzystej wbudowane w przestrzenie między kryształami.

Pirytowe formacje Słoneczne to bardzo delikatne formacje. 
Niektóre z nich rozpadają się na fragmenty, gdzie wiązania między kryształami są słabsze, lub ulegają zniszczeniu podczas wydobycia węgla. 
Innym problemem jest utlenianie. 
Po wydobyciu ze skały macierzystej, Pirytowe Formacje Słoneczne zaczynają „rdzewieć”. 
Powstałe produkty reakcji mają większą objętość, co prowadzi do pęknięć dysku, szczególnie wzdłuż linii zawierających osadzone cząstki skały macierzystej oraz wzdłuż rowka.
https://elementy.ru/kartinka_dnya/1980/P...ndr_Marfin